Dikkat, bu yazıdaki içerikler gereğinden fazla mukus, balgam, kusmuk ve sümük içerebilir!
Geçtiğimiz günlerde The Fly’ı bilmem kaçıncı kez seyredişim sırasında kendimi tekinsiz bir sorunun pençesinde buldum: Bir insanın, kendi biyolojisinin yabancılaşmasına şahitlik etmesinden daha büyük bir dehşet olabilir mi? İçinde yaşadığımız beden zamanla Seth Brundle’ın dönüştüğü şeye dönüşmeyecek elbette; ancak yine de bu içimizdeki o sinsi korkuyu tetiklememek için bir neden değil. Bir sabah uyanıp aynaya baktığınızda gördüğünüz o tanıdık dokunun, size itaat etmeyi bıraktığını düşünün…
Eğer düşünmek size o kadar korkutucu gelmesiyse… Ya da şöyle düzelteyim; düşünmek için önce korkunun harekete geçmesini istiyorsanız, bu yazımda sizler için hazırladığım “body horror” temalı filmlere göz atmanızı öneririm.
Bu listedeki filmleri özel kılan şey, o pürüzsüz stüdyo ışıklarının uzağında; bağımsız sinemanın tozlu, ucuz ve plastik kokan mutfağında hazırlanmış olması. Bu filmlerin derdi sizi sadece korkutmak değil; el yapımı protezlerle, vıcık vıcık makyajlarla ve akıl almaz bir anatomik deformasyonla midenizi ağzınıza getirmek ve bedenin o kırılgan güvenliğini yerle bir etmek. Bilimin kibrinden sokağın çürümüşlüğüne kadar, “etin isyanını” kutsayan bu yeraltı dünyası, korkularımızın en fiziksel halini yüzümüze çarpıyor. Şimdi, ana akımın steril koridorlarından çıkıp, bağımsız sinemanın o vıcık vıcık ama dahice kurgulanmış kanlı mahzenlerine inme vakti.
Sokaktaki Dehşet: Street Trash (1987)
Listenin ilk sırasında, adını body horror’un gayri resmi bir alttürü olarak sınıflandırabileceğimiz “melt movie” (erime filmi) tarihine altın harflerle yazdırmış olan Street Trash var. Jim Muro olarak da bilinen James Michael Muro aslında başarılı bir görüntü yönetmeni. Onun ismini Open Rage, The Abyss, Terminator 2: Judgment Day, True Lies ve Titanic gibi filmlerde görmeniz mümkün.
O zamanlar 21 yaşında olan Jim, Görsel Sanatlar Okulu’ndaki yüksek lisans tezi için 10 dakikalık bir kısa film yapmaya karar verir. Filminin ilham kaynağı olarak da Akira Kurosawa’nın Dodes’ka-den’den filmini seçer; ancak bu kısa film hayata geçmez çünkü Jim projesini uzun metraj bir film olarak hayata geçirmeye karar verir. School of Visual Arts’ta dersler veren Roy Frumkes’e gider ve projesinin senaryosunu yazmasını ister. Frumkes projeye inanır ve daha fazla finansal kaynak sağlamak için projenin yapımcılığını da üstlenir. Böylece 14 hafta sürecek olan çekimler başlar.
Filmin konusu kâğıt üzerinde basit ama mide için bir o kadar zorlayıcıdır: Brooklyn’in arka sokaklarında yaşayan evsizler, bir içki dükkânının bodrumunda bulunan ve “Tenafly Viper” adı verilen son kullanma tarihi geçmiş, ucuz bir içkiyi içmeye başlarlar. Ancak bu içki bildiğimiz türden bir sarhoşluk değil, içen kişinin kelimenin tam anlamıyla rengârenk bir balçığa dönüşerek erimesine neden olur.
Street Trash’e yalnızca “iğrençlik güzellemesi” olarak yaklaşmak filme haksızlık etmek anlamına gelir. 1 dolarlık bir içki yüzünden bir insanın tuvalete akıp gitmesini izlemek, toplumsal hiyerarşinin en altındakilerin “görünmezliğini” ve “çürümüşlüğünü” fiziksel bir gerçekliğe dönüştürür. Filmin pratik efektleri öylesine cezbedicidir ki eriyen bedenlerden süzülen neon mavi, fosforlu yeşil ve canlı sarıları görünce kendinizi adeta bir pop-art sergisinde hissedersiniz.
Street Trash benim için bağımsız sinemadaki body horror’un vıcık vıcık bir mucizesidir. Bize, bu tip filmlerin felsefesini çok net bir şekilde aşılar: Rahatsız etmekten asla çekinme, çünkü gerçek dehşet pürüzsüz değildir; yapış yapış ve kaotiktir.
Laboratuvarın Neon Kâbusu: Re-Animator (1985)
Listemizin ikinci filmi olan Re-Animator, HP Lovecraft’ın “Herbert West-Reanimator” adlı kitabından uyarlanarak çekilmiş bir film. İlginçtir ki bu filme rastladığım sırada ben de içeriği buna çok benzeyen Çıldırtan Kâbus (Richard Leymon) okuyordum. Film, tıp dünyasının sınırlarını zorlayan hırslı öğrenci Herbert West’in, ölümü tersine çeviren o meşhur neon yeşili sıvıyı (reagent) keşfetmesiyle başlar. Ancak bu keşif, huzurlu bir diriliş yerine, kas hafızasıyla hareket eden, kontrolsüz ve son derece saldırgan bir et yığını ordusunu beraberinde getirir.
Filmin çıkış öyküsü, yönetmen Stuart Gordon’ın bir gece arkadaşlarıyla vampir filmleri hakkında yaptığı tartışmadan doğdu. Gordon’a göre çok fazla Darcula filmi olmasına rağmen bir Frankestein filmi çekilmemişti. Arkadaşlarından birisi ona HP Lovecraft’ın “Herbert West-Reanimator” adlı kısa öyküsünü okuyup okumadığını sordu. Gordon, Lovecraft’ın birçok eserini okumasına rağmen bu hikâyeyi duymamıştı. Chicago Halk Kütüphanesi’nde kitabın bir kopyasını bulup okudu. İlk başlarda bunun harika bir tiyatro oyunu olabileceğini düşünmüştü; ancak daha sonra yazar arkadaşları Dennis Paoli ve William Norris ile birlikte hikâyeyi yarım saatlik bir pilot bölüm senaryosuyla TV dizisine dönüştürmeye karar verdiler. Daha sonra ticari nedenlerden dolayı bölümlerin süresi bir saate uzatıldı. Böyle tam 13 bölüm yazdılar.
John Carpenter’la çalışmış olan özel efekt teknisyeni Bob Greenberg, korku türünün tek pazarının uzun metrajlı filmler olduğunu söyleyip onu yapımcı Brian Yuzna ile tanıştırdı. Yuzna fikri beğendi ve Hollywood’da bağımsız filmlere destek olan Empire Pictures firmasına götürdü. Onların dağıtımcı olmayı kabul etmesiyle birlikte film çekimlerine başlandı. Aslında başlarda filmde mizahi ögeler olmayacaktı; ancak revizyonlar ve çekim sırasında birçok doğal mizahi unsur filme yerleştirildi.
Bu tip korku filmlerindeki mizahi ögeleri kimileri gibi itici bulmaktansa izlenilirliği sürekli kılan tatlı bir kontrast olarak görüyorum. Örneğin, filmin ana karakteri Herbert West zaten soğukkanlı psikopatlığa sahip biriyken çevresinde yaşananları da aynı soğukkanlılıkla işlemek bu filmi sıradan bir korku filmi haline getirecekken Gordon bunun aksini denemiş, Herbert’in kişiliğiyle ortaya çıkan fiziksel kaos arasındaki zıtlığı perdeye yansıtmıştır.
Geçmişin Kanlı Mirası: Castle Freak (1995)
Listemize yine Stuart Gordon filmlerinden biriyle devam ediyoruz. Re-Animator’dan on yıl sonra Stuart Gordon ve Jeffrey Combs ikilisinin bir kez daha buluştuğu film olan Castle Freak, bağımsız korku sinemasının en karanlık ve klostrofobik örneklerinden biri. Film, bir aileye miras kalan devasa bir İtalyan kalesinde geçiyor. Filmde ailemiz, kalenin derinliklerinde gizlenen ve yıllarca işkence görmüş deforme bir yaratıkla (ya da aslında “insanla”) olan dehşet verici karşılaşıyor.
500.000 dolar gibi küçük bir bütçeyle çekilmiş olan filmin tüm kontrolü Gordon’daydı. Bu defa esinlenilen hikâye yine Lovecraft’a ait olan The Outsider’dı. Castle Freak, yönetmenin daha önceki filmleri Re-Animator ve From Beyond’la kıyaslandığında çok daha ciddi ve yetişkinlere yönelik duruyor. Hatta bu filmin rahatsız ediciliği öylesine fazla ki filmdeki body horror teması saf bir fiziksel acı ve trajedi üzerine inşa edilmiş. Dehşet, , laboratuvarda üretilen bir mutasyon ya da sokaktaki bir içkiyle değil, yıllarca süren zincirlenmiş bir yalnızlığın ve fiziksel istismarın sonucunda ortaya çıkar. Karakter öylesine korkunç bir izolasyon yaşar ki, kendi derisini soymaya ve vücudunu parçalamaya başlar. İşte bu onun bir dışavurumudur.
Pratik efektler ve makyaj, diğer Stuart Gordon filmlerindeki gibi sinekten yağ çıkarılırcasına muazzam yapılmış. Yaratığı loş ışıklı kale mahzenlerinde gördüğümüz her sahnede teninizde o rutubeti ve acıyı hissedebilirsiniz. Gordon, burada beden korkusunu bir aile dramıyla birleştirerek, “geçmişin hayaletlerinin” bazen sadece anılardan ibaret olmadığını, etten ve kemikten birer kâbus olarak karşımıza dikilebileceğini gösterir. Bu film, bağımsız bir yapımın kısıtlı bir mekânda ne denli yoğun bir atmosfer ve fiziksel gerilim yaratabileceğinin dersi gibidir.
Sağlıklı Yaşamın Grotesk İronisi: Body Melt (1993)
Eğer, “Tamam body horror güzel ama biraz da tüketim toplumu eleştirisi görmek istiyorum” diyorsanız bunu Avustralya yapımı Body Melt’ten daha kışkırtıcı yapacak başka bir film bulmanız zor olur diyebilirim. Film, “Pebbles Court” isimli steril bir banliyöde yaşayan insanların, yeni bir diyet hapı ve vitamin takviyesinin kobayları olduklarını bilmeden, hücre seviyesinde parçalanmalarını konu alır. Ancak yönetmen Philip Brophy’nin burada yaptığı şey sadece “eriyen insanlar” göstermek değildir; o, bedeni bir “tasarım nesnesi” olarak gören 90’lar modernizmini cerrahi bir neşterle deşer.
Filmin yönetmeni Philip Brophy aynı zamanda bir müzisyen ve ses teorisyeni. Bu yüzden filmde ses tasarımı, görselden daha baskın bir duyusal saldırı aracı olarak kurgulanmış. İşte tam olarak bu yüzden filmi izlerken o mide bulandırıcı “vıcık vıcık” seslerin etkisinden çıkamazsınız. Kemik çatırdamaları, sıvı boşalmaları gibi sesler stüdyo ortamında meyve, sebze, çiğ et gibi organik materyallerin mikrofonlanmasıyla elde edilmiş. Bu işitsel body horror şöleni, Avustralya Sinema ve Televizyon Sanatları Akademisi Ödülleri’nde En İyi Ses kategorisinde aday gösterilse de ödülü kazanamamış.
Body Melt filminde erime çekirdekten başlar. Makyaj ekibi, mutasyonları “içeriden dışarıya doğru patlayan” bir formda tasarlamıştır. Karakterlerin sanrı gördüğü sahnelerde, biyolojik deformasyonun psikolojik bir çözülmeyle nasıl iç içe geçtiğini bağımsız sinema dünyasının dilinde görürüz.
Film, Neighbours dizisi gibi pembe dizilerin geçtiği o “mükemmel” Avustralya banliyö kültürüne de eleştiri getirir. O dönemdeki “sağlıklı vücut, sağlıklı zihin” mottosuna, vücudu kontrol edilemez bir balçığa dönüştürerek verilen anarşist bir yanıttır.
Günümüz Bağımsız Sinemasında Bedenin Anlamı
Listede yer alan filmlerin genellikle 80’ler ve 90’lar sinemasına ait olduğunu fark etmişsinizdir. O dönemin vıcık vıcık, neon renkli “melt” filmlerinden ve Cronenberg’in biyolojik trajedilerinden günümüze büyük değişimler yaşandı elbette. Günümüzde daha çok entelektüelleşen bir body horror teması görmek mümkün. Bu yeni dalgaya “Arthouse body horror” ya da popüler tabirle “elevated horror” (yükseltilmiş korku) da deniyor. Teknolojinin getirdikleriyle birlikte salt beden korkusu üretimi ne kadar iğrenç yapılmış olursa olsun seyirciyi kendisine çekmesi için yeterli olmayabiliyor. Günümüz korku izleyicisi perdede daha çok bedeni psikolojik, politik ve toplumsal bir savaş alanı olarak kullanan filmler görmek istiyor.
Örneğin, Brandon Cronenberg’in Possessor (2020) filmindeki zihinsel asimilasyon ya da Coralie Fargeat’nın The Substance (2024) filminde Hollywood’un yaşlanma karşıtı endüstrisine getirdiği o vahşi ve grotesk eleştiri, toplumsal cinsiyet rolleri, doğum travmaları, dismorfofobi (beden algı bozukluğu) ve yaşlanma paniği gibi konuların üzerinden okunabiliyor. O nedenle, türe ilgi duyanların minimum da olsa film analiz etme becerisine sahip olması gerektiğini düşünüyorum.
Kapanış: Et Unutmaz
Sonuç olarak; 80’lerin neon ışıklarının arasındaki plastik kokan kemik erimelerinden, bugün uluslararası film festivallerinin spot ışıkları altında görücüye çıkan steril klinik mutasyonlara kadar body horror, bağımsız sinemanın en dürüst laboratuvarı olmayı sürdürüyor. Ana akım sinema bizlere o “kusursuz” estetiğini pürüzsüz, kırılmaz ve yaşlanmaz bedenler üzerinden pazarlayamaya çalışırken; bağımsız yönetmenler kamerayı etin o kaçınılmaz kırılganlığına, çürümeye ve isyana çeviriyor. The Fly’ı, Street Trash’i izlerken bizi salt şoke etmek için tasarlanmış lateks yığınlarını değil; insan olmanın o en ilkel, en gizli dehşetiyle yüzleşme arzusunu da keşfetmiş olacağız.
Unutmayın, aynaya her bakışınızda güvenli bir sığınak sandığınız bedeniniz, size her an ihanet edebilecek biyolojik bir saatli bombaya dönüşebilir. Sinemanın o tekinsiz karanlığında bu bombanın patlamasını izlemek; pürüzsüz yalanlarla uyutulmaktan çok daha gerçek, çok daha insani bir eylemdir. Derinizin altındaki o huzursuz fısıltıyı dinlemekten korkmadığınız sürece, body horror size etten ve kemikten aynalar tutmaya devam edecek.
